نردبان خرد

کتاب نردبان خرد از نشر خانه فرهنگ و هنر مان اثری است ماندگار، جذاب و مملو از داستان‌های اخلاقی به یادگار از ادبیات دورهٔ قاجار، که نخستین‌بار به سال ۱۳۱۷ق به شیوۀ چاپ سنگی توسط میرزا محمدحسین‌خان فروغی ذكاء‌الملک، از بزرگان فرهنگ و ادب آن روزگار منتشر شد. فروغی مشاغل فرهنگی گوناگونی را عهده‌دار بود و در تمامی آنها سعی نمود منشأ تحول باشد. هفت سال تدریس ادبیات، سه سال ادارۀ مدرسۀ سیاسی، بیش از ده سال و نیم مدیریت و سردبیری روزنامهٔ تربیت بخشی از اهم کارهای اوست که سبب شد او در زمرۀ دانشمندان، پژوهشگران و روزنامه‌نگاران فعال عهد ناصری و مظفری قرار گیرد. نردبان خرد در ربیع‌الاول سال 1317ق به شیوۀ چاپ سنگی در 120 صفحۀ بدون تصویر و به خط نستعلیق منتشر شده است. متأسفانه نام خوشنویس و محل چاپ آن مشخص نیست. متن به شکلی ساده، بدون جدول و در ادامۀ هم آمده و برای هر حکایت، عدد و عنوانی درنظر گرفته شده است. فروغی در مقدمۀ کتاب، اطلاعات خوبی دربارۀ انگیزۀ نوشتن آورده و اشاره می‌کند که در دارالترجمۀ همایونی با کتابی به سبک کلیله‌­و­دمنه از فرانسوا فنلون، نویسنده شهیر فرانسوی، آشنا شده و ‎چنان مجذوب و مدهوش حکایات حکیمانۀ اثر قرار گرفت که همان لحظه به فکر ترجمۀ فارسی و طبع کتاب افتاد تا ابناء وطن از آن بی‌بهره نمانند. از این روی به‌سرعت از فرزندش ابوالحسن خواست تا نسبت به برگردانِ فارسی آن اقدام کند و پدر نیز تألیف و نگارش را برعهده گیرد. پس از نگارش چند داستان که جلو رفتند، آن‎قدر از نتیجۀ کار راضی بود که با تغییراتی چند و ایرانی کردنِ متن و ساختار داستان‌ها، کار را به اتمام رسانید. گویی که از اول این کتاب به فارسی بوده است با نثری بلیغ و آهنگین. در بازچاپ و با توجه به ساختار شکلی و چاپی کتاب نردبان خِرَد، سعی شد ضمن متکی بودنِ کامل به نسخۀ اصلی، برای رفع برخی ابهامات و دریافت معنی لغات سخت، بخش‌هایی به زیرنویس‌ها اضافه شود و با تصویرسازی‌های جدید به بار معنایی کتاب افزوده گردد.