جوامع میترائی؛ جلد اول

کتاب جوامع میترائی: از آرمان برادری تا مواجهۀ دینی (جلد اول) از جدیدترین آثار ترجمه‌شدهٔ ابوالعلاء سودآور است. در مقدمه کتاب نوشته شده: وقتی بیست سال پیش تصمیم گرفتم این کتاب را بنویسم، هدفم معکوس کردن روندی بود که بر اساس آن، جوامع میترائیِ روم به عنوان یک پدیدۀ بومیِ رومی و بی‌ارتباط با جهان ایران معرفی می‌شد. از آنجا که عناصر پدیدۀ رومی می‌توانست توضیحی بر جنبه‌های عجیب تاریخ و جامعۀ ایرانی باشد، مجبور بودم راه‌هایی برای پر کردن فاصلۀ بین دنیای ایران و روم و بین ایرانِ پیش و پس از اسلام بیابم. در هر دو مورد، ناگزیر شدم نظریه‌های موجود را با ارائۀ دیدگاهی جایگزین در جهت ابهام‌زدایی از گزارش‌های باستانیِ آلوده به ملاحظات سیاسی ـ دینی، پاسخ دهم. خود این فرایند مرا به سوی قلمروهایی هدایت کرد که در ابتدا قصد داشتم از آنها دوری کنم، به ویژه مسیحیت، یهودیت و فراماسونری اما همانطور که مشخص شد، گسترۀ دامنۀ این پژوهش، تکیه‌گاهی اساسی برای حصول به نتایجم فراهم کرد. با این حال، فضاهای علمی و دانشگاهی خیلی ساده دیدگاه‌های مخالف را نمی‌پذیرند و تعداد معدودی از مقالات اولیه‌ای که اینجانب به مجلات علمی ارائه داده بود، خشم «کارشناسان» را برانگیخت. ناشناس بودن در فرایند بررسی و بازنگریِ این مجلات به نظر می‌رسد بدترین ویژگی جامعۀ علمی باشد. و چنین چیزی نباید وجود داشته باشد. با این وجود، بسترهای موجود در فضای مجازی، امکان ارائۀ موقعیت‌های جایگزین را فراهم می‌کنند و موانعی را که گاهی اوقات کارشناسان و پژوهشگران برای صیانت از حوزۀ خود ایجاد و اتخاذ کردهاند، دور میزنند. امید من این است که با انتخاب این مسیر، بتوانم بحث‌های بیشتری در خصوص مسائلی که در این پژوهش دنبال شده‌اند فراهم و بار دیگر تأکید کنم که تاریخ ایران یک بافت پیوسته و منسجم است که نباید بی‌جهت تقسیم و بخش‌بندی شود. کتاب جوامع میترائی، با عنوان Mithraic Societies: From Brotherhood Ideal to Religion’s Adversary در سال 2014م. (و برخی بازنگری‌ها در سال 2016م.) در شانزده فصل و پنج پیوست به زبان انگلیسی منتشر شده است. در ترجمۀ فارسی اثر، تصمیم گرفته شد نُه فصل اول کتاب در قالب جلد اول، به زبان فارسی ترجمه و منتشر شود. در ادامه، مجلد دوم شامل هفت فصل به همراه پیوست‌ها منتشر خواهد شد. همچنین لازم به یادآوری است برای مطالعۀ بیشتر و تکمیل نقطه‌نظرات ارائه‌شده در این کتاب، پیشنهاد می‌شود به کتاب دیگری از همین نویسنده با عنوان پیچیدگی‌های شناخت فرهنگ و هنر ایران (نشر خانۀ فرهنگ و هنر مان، 1402) مراجعه شود.