وام برای ویرانی

«بحران مالی 2008 و بحران یورو فقط اولین پیام برای وقوع سونامی مالی جهانی بود که در آن «صندوق بین‌المللی پول»[1] و متحدانش دست به اقداماتی زدند که ما تا به امروز قادر به تصور آن نیستیم. در این دایرۀ جهانی، آلمان به‌عنوان «موتور اقتصادی اروپا» جزیره‌ای نیست که در درازمدت به بیماری لاعلاج گرفتار نشود. عاملی که در پیشرفت و توسعۀ اجتماعی در آینده نقش بسیار مهم و مؤثری ایفا می‌کند؛ یعنی نابرابری اجتماعی. در این میان در آلمان به بالاترین مرز خود در محدودۀ اروپا رسیده است. طبق گزارش «مؤسسۀ تحقیقات اقتصادی آلمان»[2]، در مارس 2014، این نابرابری حتی در 2012 بالاتر از ایتالیا و یونان قرار داشت. […] هزینۀ موفقیت «موتور اقتصاد» اروپا را باید میلیون‌ها کارگر با دستمزدهای بسیار ارزان، کارگران استخدام شدۀ موقتی یا روزمزد، دریافت‌کنندگان کمک‌های نقدی، بازنشستگان به فقر سوق داده شده و کودکان مورد تبعیض قرار گرفته، بپردازند. برای این اشخاص عبارت «برابری شانس» بیگانه و بی‌مفهوم است، محیط زندگی آنان دیگر هیچ ارتباطی با «اقدامات رفاهی برای همه» که پس از جنگ جهانی دوم شعار کشور را به خود اختصاص داده و آیندۀ مناسبی را برای همگان در نظر داشت، ندارد. به‌دلیل وابستگی شدید اقتصاد آلمان به صادراتش، سرنوشت ملت بستگی به سرنوشت کشورهای وارد‌کنندۀ دیگر دارد.»

این نوشتۀ پشت جلد کتاب قدرت جهانی: صندوق بین‌المللی پول: سلسله گزارش‌هایی از غارتی جهانی[3] نوشتۀ ارنست وُلف[4] است که با نام وام برای ویرانی به مخاطبان فارسی‌زبان عرضه می‌شود. ولف که متولد 1950 در جنوب‌شرقی آسیاست، پس از گذراندن دوران کودکی در آلمان برای تحصیل در رشته‌های تاریخ و فلسفه به آمریکا رفت. او در مشاغل گوناگون از جمله روزنامه‌نگاری، ترجمه و نویسندگی مشغول به کار بوده است. در حال حاضر، روابط متقابل حاکم در میان اقتصاد و سیاست که چهار دهه او را به خود مشغول داشته است، برایش اولویت ویژه دارد. از این نویسنده کتاب‌های دیگری با نام سونامی پولی[5] و ولف در ول‌استریت: ارنست ولف سیستم مالی جهان را تفسیر می‌کند[6] منتشر شده است که دومی در نشر مردم‌نگار منتشر خواهد شد.

وام برای ویرانی گزارشی از نتایج اجرای برنامه‌های صندوق بین‌المللی پول در کشورهای مختلف است؛ از شیلی و آرژانتین در آمریکای جنوبی تا کرۀ جنوبی و دیگر اقتصادهای نوظهور شرق آسیا.

ولف همچنین از مثال‌های کتاب‌های دیگر – همچون دکترین شوک: ظهور سرمایه‌داری فاجعه[7] اثر نائومی کلاین[8] که حاصل تحقیقات میدانی کلاین و دستیارش در سال‌های 2004-2007 است – فراتر می‌رود و رخدادهای تازه‌تری را برمی‌شمرد که به بحران‌های ورشکستگی، استقراض و ریاضت اقتصادی در کشورهای اروپایی همچون ایسلند، ایرلند، یونان و قبرس در دو دهۀ اخیر و پس از بحران اقتصادی 2007-2008 مربوط می‌شوند.

نسبت اجرای برنامه‌های نئولیبرالی با حکومت‌های اقتدارگرا موضوعی است که در متن این تحولات اقتصادی بررسی می‌شود؛ از برگزاری کنفرانس برتون وودز[9] و تحولات سیاسی پس از جنگ جهانی دوم، تا تشکیل صندوق بین‌المللی پول؛ از سرکوب‌های سیاسی رژیم‌های اقتدارگرای نظامی و ضدکمونیست در آمریکای جنوبی تا سرکوب‌گری‌های رژیم‌های پساکمونیسم در شوروی و یوگوسلاوی؛ و آنگونه که ولف نشان می‌دهد، حتی پیروزی انقلاب و اصلاحات در رژیم‌های استبداد و تبعیض مثل آپارتاید آفریقای جنوبی هم منوط به سازش پنهانی رهبران انقلابی با صندوق بین‌المللی پول برای هضم در اقتصاد جهانی است.