تاریخ تاریخ روزنامه‌نگاری

کتاب تاریخِ تاریخِ روزنامه‌نگاری (به انضمام تصحیح رساله‌های مطبوعاتی روزگار قاجار) به بررسی تاریخ نخستین تدوین‌کنندگان تاریخ مطبوعات ایرانی می‌پردازد. این کتاب پس از سرآغاز، دو فصل دارد: فصل یکم مطبوعه‌پژوهان و فصل دوم: تصحیح رساله‌های مطبوعاتی. در فصل یکم با اشاره به کتاب‌شناسی زنکر، به گـزارش‌های محمّدمهدی تبریـزی، محمّدعلی تربیت، علی‌محمّد شیبانی کاشانی، احمد کرمانی، عبدالمحمّد علی‌زاده اصفهانی ایرانی، هیاسینت لویی رابینو، احمدعلی سپهر، سیّدعبدالرحیم خلخالی، ادارهٔ انطباعات وزارت معارف، سیّدحسن تقی‌زاده، سفارتخانهٔ انگلیس، حسن مقدم اشاره دارد و در پی‌نوشت شماری اثر دیگر را در این زمینه یادآور می‌شود. فصل دوم اما به تصحیح رساله‌های مطبوعاتی روزگار قاجار می‌پردازد: ویرایش دوم رسالهٔ صورت جراید ایران و جرایدی که در خارج به زبان فارسی طبع شده است (تحقیق هـ. ل. رابینو)؛ ورقی از دفتر مطبوعات ایرانی و فارسی (اثر محمّدعلی تربیت با ترجمه و تحشیهٔ ادوارد براون). پدیدآور کتاب حاضر سبب ویرایش محتوایـی نگارش‌های پیشین را ازآن‌رو ضروری می‌داند که ناآشنایان بی‌توجه به پژوهش‌های پسین به نقل آثار متقدمان به‌رغم کاستی‌ها و افتادگی‌های‌شان مبادرت می‌کنند. فصل دوم کتاب پیش‌رو بنابر این ضرورت انتشار یافت تا اثر سلف با تصحیح همان نوشته در یک‌جا دیده شود. کتاب تاریخِ تاریخِ روزنامه‌نگاری (به انضمام تصحیح رساله‌های مطبوعاتی روزگار قاجار) یکی از شاخص‌ترین آثار استاد سیّدفرید قاسمی است که با نگاهی پژوهش‌محور و از زاویه‌ای خاص به موضوع مورد بحث پرداخته است. رد نخستین تاریخ‌نگاری‌ها در زمینهٔ مطبوعات را از لابه‌لای ادواری‌‌های درون‌مرزی و برون‌مرزی گرفت. همچنین به این نکته توجه داشت که اوّلین کسانی که به فکر تدوین این موضوع افتادند روزنامه‌نگاران بوده‌اند. آنچه اشارت رفت همهٔ کوشش‌ها دربارهٔ ثبت و ضبط مطبوعات ایران در عصر قاجار نیست. شماری از سفرنامه‌ها، دفترهای خاطره و یادداشت‌های روزانه، سندها، نامه‌ها، نسخه‌های خطی و به‌طور کلی آنچه به نام «منابع عصر قاجار» یاد می‌شود، اطلاعات ذیقیمتی دربارهٔ روزنامه و روزنامه‌نگاری و جهان مطبوعات ایرانی دارند که گاه در لابه‌لای‌شان فهرست‌هایی از ادواری‌های چاپی زمانه یافت می‌شود. پاره‌ای از این‌گونه قلم‌زنی‌ها در پی‌نوشتِ همین کتاب نقل شده‌اند.